ใช้ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ไร้สายในงานที่อ้าง วสท. 021002-24 ได้ไหม? เช็ก Hikvision LoRa และ Ajax EN54 ทีละข้อ พร้อมเทียบ EN 54-25 และ NFPA 72

คำถามที่ผู้ออกแบบและผู้ตรวจรับถามทุกครั้งที่เห็นระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ไร้สายคือ “ผ่านมาตรฐาน วสท. ไหม” คำตอบไม่ได้อยู่ที่ยี่ห้อ แต่อยู่ที่ว่าอุปกรณ์มีใบรับรองอะไร ระบบทำได้ตามตัวเลขในมาตรฐานหรือไม่ และนำไปใช้กับอาคารประเภทไหน

บทความนี้ไล่ข้อกำหนดของมาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ วสท. 021002-24 (พ.ศ. 2567) ทีละข้อ แล้วเทียบกับระบบไร้สาย 2 ระบบที่ NVK จัดจำหน่าย คือ Hikvision LoRa (HF-Link) และ Ajax EN54 Line ข้อมูลมาจาก datasheet คู่มือ และรายงานผลทดสอบของผู้ผลิต ท้ายบทความเทียบ Ajax กับ EN 54-25 และ NFPA 72 บท 23.16 ซึ่งเป็นสองมาตรฐานที่เขียนเรื่องระบบไร้สายไว้โดยตรง

สรุปสั้นที่สุด:
• วสท. 021002-24 ไม่มีข้อกำหนดเรื่องระบบไร้สายเลยทั้งเล่ม ไม่อนุญาตและไม่ห้าม ทางที่ใช้กันคือแสดงว่าระบบทำสมรรถนะได้ “เทียบเท่า” ระบบเดินสาย และผู้ออกแบบโครงการยอมรับ (วสท. ไม่รับรองผลิตภัณฑ์ใด)
• Ajax EN54 — อุปกรณ์ทุกตัวมีใบรับรอง EN 54 ตามพาร์ตของตัวเองและ EN 54-25 ตู้ควบคุมผ่าน EN 54-2/-4 แบตสำรอง 24/72 ชม. ทำได้ตามตัวเลขเกือบทุกข้อของ วสท. ที่เหลือคืองานของผู้ออกแบบ เช่น ระบบประกาศฉุกเฉินและการทดสอบเวลาตอบสนองทุกจุด
• Hikvision LoRa — ผู้ผลิตจัดเป็นกลุ่ม Standalone Detector (หัวตรวจจับอิสระเชื่อมกันผ่าน Gateway) ไม่มีใบรับรอง EN 54 หรือ UL ตรงกับแนวทาง วสท. ข้อ 2.3.1 สำหรับบ้านและที่อยู่อาศัยขนาดเล็ก แต่ถ้าจะใช้เป็นระบบหลักของอาคารขนาดเล็กขึ้นไป ยังขาดอย่างน้อย 3 ข้อ
• Ajax กับ NFPA 72 — ตรงตามตัวเลขสมรรถนะของบท 23.16 แต่ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียน (listed) ตาม UL จึงใช้ในโครงการที่บังคับอุปกรณ์ UL listed ไม่ได้

1. วสท. พูดถึงระบบไร้สายไว้อย่างไร

มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ วสท. 021002-24 (ประกาศใช้ 1 พ.ค. 2567) เขียนโดยมีระบบเดินสายเป็นตัวตั้ง นิยาม “การตรวจคุม (supervision)” ในข้อ 1.3.1 ยังพูดถึงการตรวจค่าแรงดันและกระแสของวงจร เราเปิดค้นทั้งเล่มแล้ว ไม่พบข้อกำหนดเรื่องอุปกรณ์หรือเส้นทางสัญญาณไร้สายเลย ทั้งในแง่อนุญาตและในแง่ห้าม (คำว่า “วิทยุ” ในเล่มหมายถึงวิทยุสื่อสารของเจ้าหน้าที่ในข้อ 2.3.3 และ 2.3.5.2) แต่มี 4 ข้อที่ผู้ออกแบบใช้อ้างเมื่อเสนอระบบไร้สาย

คำว่า “เทียบเท่า” ไม่มีตัวเลขในมาตรฐาน วสท. วิธีที่ผู้ออกแบบใช้จริงคือยืมเกณฑ์จากมาตรฐานที่เขียนเรื่องไร้สายไว้แล้ว ได้แก่ EN 54-25 (ยุโรป) และ NFPA 72 บท 23.16 (อเมริกา) แล้วตรวจกับตัวเลขของ วสท. ที่ยังต้องทำได้เหมือนระบบเดินสาย เช่น เวลาตอบสนอง 10 วินาที แบตสำรอง 24 ชม. และความดังเสียง

อีกเรื่องที่ต้องรู้: หน้าขอบเขตความรับผิดของเล่ม วสท. 021002-24 ระบุว่า วสท. ไม่ได้ทำหน้าที่รับรอง ตรวจสอบ หรือทดสอบผลิตภัณฑ์ จึงไม่มีอุปกรณ์ยี่ห้อใด “ได้รับรอง วสท.” การยอมรับระบบไร้สายในแต่ละโครงการขึ้นกับผู้ออกแบบและผู้ตรวจของโครงการนั้น

2. ตัวเลขที่ระบบไร้สายต้องผ่าน: วสท. เทียบ EN 54-25 และ NFPA 72

จุดที่คนมักสับสนคือ ร่าง วสท. ปี 2561 เคยกำหนดเวลาหัวถึงตู้ 6 วินาที แต่ วสท. 021002-24 กำหนด 10 วินาที เท่ากับยุโรปและอเมริกา ความต่างที่เหลือคือ วสท. ใช้ตัวเลขนี้เป็นเกณฑ์ตรวจรับหน้างาน (ข้อ 10.2.1(7)) อุปกรณ์ที่ผ่าน EN 54-25 จึงยังต้องทดสอบเวลาตอบสนองที่หน้างานทุกจุด และบันทึกผลไว้ในเอกสารส่งมอบ

3. ใบรับรองของแต่ละระบบ

ใบรับรอง CPR ของ Ajax ออกโดย Dedal Attestation & Certification และมีใบรับรองประเทศอื่นประกอบ เช่น BOSEC/ANPI (เบลเยียม) และ CNBOP-PIB (โปแลนด์) ส่วนรายงานทดสอบระดับระบบของ Hikvision LoRa (2021) ทดสอบตามมาตรฐานสภาพแวดล้อม GB/T 2423 และมาตรฐานบริษัท HIK 002-2021 ไม่ใช่มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ระดับชาติ และ Hikvision จัดสินค้ากลุ่มนี้ไว้ในหมวด Standalone Detector ของเว็บไซต์ ไม่ใช่หมวด Fire Alarm System

4. เช็กทีละข้อกับมาตรฐาน วสท. 021002-24

สัญลักษณ์: ✓ ทำได้ตามข้อกำหนดจากข้อมูลผู้ผลิต · △ ทำได้ถ้าออกแบบหรือทดสอบเพิ่ม · ✗ ยังไม่เป็นไปตามข้อกำหนดตามตัวอักษร ผลในตารางเป็นการประเมินของเราจากเอกสารผู้ผลิต ผู้ตัดสินสุดท้ายคือผู้ออกแบบและผู้ตรวจของโครงการ

5. ผลสรุปตามประเภทอาคาร

ถ้าโครงการต้องการอุปกรณ์ Hikvision ที่มีใบรับรอง EN 54 ให้ใช้ ระบบเดินสายแบบ Conventional ของ Hikvision ซึ่งตู้ HF-C104/C108 หัวควัน HF-CS1 (EN 54-7) หัวความร้อน HF-CH1 (EN 54-5) ปุ่ม HF-CMP1 (EN 54-11) และออด HF-CSS1 (EN 54-3) มีใบรับรองครบ ส่วน LoRa ใช้ต่อขยายหรือใช้กับที่อยู่อาศัย

6. Ajax EN54 กับ EN 54-25: ผ่านอะไรบ้าง

EN 54-25 เป็นมาตรฐานยุโรปสำหรับอุปกรณ์ที่ใช้วิทยุในระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ทุกอุปกรณ์ของ Ajax EN54 Line มีใบรับรองพาร์ตนี้ ความหมายในทางปฏิบัติคือ

• ข้อความเหตุเพลิงไหม้ห้ามสูญหาย และอุปกรณ์แต่ละตัวมีรหัสเฉพาะ ระบบอื่นรับไปใช้ไม่ได้ (ข้อ 4.2.2–4.2.3)
• ทนสัญญาณรบกวน ทั้งจากระบบตัวเอง ระบบ Ajax ข้างเคียง และผู้ใช้ความถี่อื่นที่ส่งเต็มกำลัง โดยไม่เกิดเหตุหลอกหรือขัดข้อง (ข้อ 4.2.4–4.2.5)
• เผื่อการลดทอนสัญญาณในอาคาร (ข้อ 4.2.1) ผู้ติดตั้งยังต้องวัดสัญญาณทุกจุดด้วยแอปก่อนยึด
• ตรวจพบการขาดการติดต่อภายใน 300 วินาที (ข้อ 4.2.6) ผู้ติดตั้งต้องตั้งรอบ ping ให้อยู่ในเกณฑ์นี้เอง
• แบตเตอรี่ใช้งานได้อย่างน้อย 36 เดือน คำนวณที่ 85% ของความจุ (ข้อ 5.3.2) อุปกรณ์ Ajax ระบุ 5–7 ปี
• อุปกรณ์ต้องผ่านพาร์ตของตัวเองด้วย (ข้อ 4.1) ซึ่ง Ajax มีครบตามตารางในหัวข้อ 3

7. Ajax EN54 กับ NFPA 72 บท 23.16: แข็งแรงแค่ไหน และขาดอะไร

NFPA 72 ฉบับ 2022 และ 2025 กำหนดเรื่องระบบไร้สายไว้ในบท 23.16 “Low-Power Radio (Wireless) Systems” ตารางนี้เทียบตัวเลขของ Ajax กับทุกข้อหลัก

อ่านตารางนี้ให้ถูก: Ajax EN54 ทำตัวเลขสมรรถนะของ NFPA 72 บท 23.16 ได้ทุกข้อเมื่อตั้งค่าถูก แต่ไม่ได้เป็นอุปกรณ์ listed จึงเขียนว่า “ผ่าน NFPA 72” ไม่ได้ วิธีใช้ข้อมูลนี้อย่างถูกต้องในโครงการไทยคือ

1. โครงการที่ออกแบบตาม วสท. และยอมรับอุปกรณ์ EN 54 (ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติทั่วไปในไทย) ใช้ใบรับรอง EN 54 เป็นหลักฐานอุปกรณ์
2. ใช้ตาราง NFPA 72 บท 23.16 ข้างบนเป็นหลักฐานประกอบว่าระบบไร้สายนี้ทำสมรรถนะได้เท่าข้อกำหนดของ วสท. 021002-24 ทั้งเรื่องเวลาเหตุ (ข้อ 10.2.1(7)) การตรวจคุมการเชื่อมต่อ และแบตเตอรี่ (ข้อ 8.2.4)
3. โครงการที่ TOR หรือผู้มีอำนาจตรวจ (AHJ) บังคับ “UL listed / FM approved” ใช้ Ajax EN54 ไม่ได้

เช็กลิสต์ก่อนเสนอระบบไร้สายในโครงการที่อ้าง วสท.

1. ถามผู้ออกแบบให้ชัดว่าโครงการยอมรับการรับรองแบบไหน (EN 54 / UL / ตามดุลยพินิจ) และใช้ วสท. ฉบับใด
2. แนบใบรับรองรายอุปกรณ์ ไม่ใช่แค่ของตู้
3. ระบุในแบบว่าส่วนที่เป็นไร้สายพิสูจน์สมรรถนะอย่างไร (เวลาตอบสนองตามข้อ 10.2.1(7) แบตเตอรี่ตามข้อ 8.2.4 การแจ้งขาดการติดต่อ) แนบใบรับรอง EN 54-25 และตารางเทียบ NFPA 72 บท 23.16 แล้วให้ผู้ออกแบบและผู้ตรวจยอมรับตั้งแต่ขั้นออกแบบ
4. คำนวณแบตสำรองของตู้หรือ Gateway ให้ถึง 24 ชม. + 15 นาที แล้วคูณ 1.25
5. ตั้งรอบตรวจการติดต่อให้ตรวจพบภายใน 200 วินาที
6. วัดสัญญาณทุกจุดก่อนยึด และทดสอบเวลาหัว → ตู้ไม่เกิน 10 วินาทีทุกจุด บันทึกลงเอกสารส่งมอบ
7. อาคารที่ต้องมีระบบสื่อสารสองทางหรือระบบประกาศฉุกเฉิน ให้ออกแบบระบบนั้นแยกและสั่งงานผ่านโมดูล
8. วางแผนเปลี่ยนแบตเตอรี่ตามอายุจริง และทดสอบแบตตามแนวทางภาคผนวก ฉ

สรุป

มาตรฐาน วสท. 021002-24 ไม่มีข้อกำหนดเรื่องระบบไร้สาย จึงไม่ได้ปิดประตูระบบไร้สาย แต่ภาระพิสูจน์อยู่กับผู้ออกแบบและผู้ติดตั้ง Ajax EN54 มีใบรับรอง EN 54 ครบทุกอุปกรณ์รวม EN 54-25 และทำตัวเลขของ NFPA 72 บท 23.16 ได้ จึงใช้เป็นระบบหลักของอาคารทั่วไปได้ เพียงต้องไม่อ้างว่า listed ตาม UL และต้องเพิ่มระบบสื่อสารฉุกเฉินในอาคารที่บังคับ Hikvision LoRa เหมาะกับบ้าน ที่อยู่อาศัยขนาดเล็ก และการต่อขยายระบบเดิม ถ้าต้องการอุปกรณ์ Hikvision ที่มีใบรับรอง EN 54 สำหรับอาคารที่ใหญ่กว่านั้น ให้ใช้ระบบ Conventional ของ Hikvision

อ้างอิง: มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ พ.ศ. 2567 (วสท. 021002-24) · EN 54-25:2008+AC:2012 · NFPA 72 (2022/2025) บท 23.16 · หน้าสเปกและหน้าโซลูชัน EN54 ของ Ajax Systems · datasheet และคู่มือ Hikvision HF-PG2-R, HF-S3-R, HF-H2-R, HF-MP2-R, HF-SS2-R (UD47500B V1.6) · รายงานทดสอบ Hikvision Dz2019105028, Dz2020102973, Dz2020102974, Dz2020200603, 2021-30605 · ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

รวมลิงก์ที่เกี่ยวข้อง

• สรุปมาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ วสท. 021002-24 ฉบับใช้งานหน้างาน
• มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ วสท. ฉบับ 2561 กับ 2567 ต่างกันอย่างไร? สรุปทุกจุดที่เปลี่ยน รายภาค
• มาตรฐาน EN 54 คืออะไร? รู้จักทุกพาร์ตของระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้
• NFPA 72 vs EN 54: มาตรฐานตัวไหนเทียบกับตัวไหน
• Ajax EN54 ทำงานอย่างไร? Architecture การแบ่ง Fire Zone และ SOP
• Hikvision LoRa Wireless Fire Alarm ทำงานอย่างไร? ออกแบบร่วมกับ Fire Workstation
• AJAX EN54 Line — ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ไร้สายทั้งระบบ
• Ajax — EN 54 certified fire and life safety solution
• Ajax — EN54 Fire Hub Jeweller specifications
• Hikvision — HF-Link Series
• สินค้า Fire Safety ที่ NVK จัดจำหน่าย
• ปรึกษาการออกแบบให้เป็นไปตาม วสท. กับทีม NVK ทาง LINE @nvkinter