สรุปมาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ วสท. 021002-24 ฉบับใช้งานหน้างาน: โซน ระยะห่างหัวตรวจจับ เสียง แบตเตอรี่ และการตรวจรับ

ถ้าถามผู้ออกแบบระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ในไทยว่า “หัวควันห่างกันได้กี่เมตร” “ต้องดังกี่ dB” หรือ “แบตเตอรี่ต้องอยู่ได้กี่ชั่วโมง” คำตอบเกือบทั้งหมดจะมาจากเล่มเดียวกัน คือ มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ของวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) ซึ่งฉบับปัจจุบันคือ วสท. 021002-24 (พ.ศ. 2567)

บทความนี้สรุปตัวเลขที่ใช้จริงหน้างานจากตัวเล่ม เรียงตามลำดับงาน ตั้งแต่ประเภทอาคาร การแบ่งโซน ตำแหน่งหัวตรวจจับ ปุ่มแจ้งเหตุ เสียงและแสง ไฟฟ้าสำรอง สายไฟ จนถึงการตรวจรับ ท้ายบทความมีลำดับฉบับของมาตรฐานเล่มนี้ และจุดที่เปลี่ยนจากร่าง 2561 ที่ยังถูกอ้างกันในสเปกหลายโครงการ

สรุปสั้นที่สุด:
• โซน — ระยะค้นหาไม่เกิน 30 ม. · โซนละไม่เกิน 1,000 ตร.ม. (โล่งมองเห็นทั่ว 2,000 ตร.ม.) · อาคารเกิน 500 ตร.ม. และสูงเกิน 3 ชั้นต้องแยกโซนรายชั้น
• หัวควัน — ใช้ป้องกันชีวิต ระยะห่าง 9.10 ม. ใช้ได้ถึงเพดาน 10.50 ม. ห่างผนังไม่เกิน 4.50 ม. ห่างหัวจ่ายลมอย่างน้อย 1 ม. · หัวความร้อน ป้องกันทรัพย์สินเท่านั้น
• ปุ่มแจ้งเหตุ — สูง 1.00–1.30 ม. ห่างวงกบประตูทางออกไม่เกิน 1.50 ม. เดินถึงไม่เกิน 30 ม. (พื้นที่โล่ง) / 45 ม. (ตามทางเดิน) หรือปุ่มห่างกันไม่เกิน 60 / 90 ม.
• เสียง — ดังกว่าเสียงแวดล้อมเฉลี่ย 15 dB(A) หรือดังกว่าเสียงแวดล้อมสูงสุด 5 dB(A) ในพื้นที่สาธารณะ อยู่ในช่วง 65–110 dB(A) · ห้องนอนวัดที่หมอนไม่ต่ำกว่า 75 dB(A)
• แบตเตอรี่ — สำรองสภาวะปกติ 24 ชม. แล้วแจ้งเหตุต่อได้อีก 15 นาที · คิดเผื่อ 125%
• สายไฟ — สายทนไฟต้องผ่านทั้งทนไฟ ก๊าซกรด และควัน (มอก. 2755/2757/2758 หรือ IEC ที่เทียบกัน) · ช่องเดินสายคาดแถบสีส้ม
• ตรวจรับ — รับรองโดยวิศวกรไฟฟ้าหรือผู้ตรวจสอบตามกฎหมาย · สัญญาณจากหัวถึงตู้ต้องไม่เกิน 10 วินาที (30 วินาทีถ้าใช้การพิสูจน์สัญญาณ)

ตัวเลขในบทความนี้อ้างจาก มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ พ.ศ. 2567 (วสท. 021002-24) ประกาศใช้ 1 พ.ค. 2567 และเลขข้อในวงเล็บเป็นเลขข้อในเล่มนี้ บทความนี้สรุปความ ไม่ได้คัดลอกตัวบท ก่อนนำไปใช้ในงานจริงให้เปิดข้อนั้นในเล่มยืนยันอีกครั้ง (ลำดับฉบับดูหัวข้อ “ฉบับไหนใหม่ที่สุด” ท้ายบทความ)

1. มาตรฐานนี้ใช้กับอาคารแบบไหน

มาตรฐานครอบคลุม การออกแบบ ติดตั้ง ตรวจสอบ ทดสอบ และบำรุงรักษา ระบบตรวจจับและแจ้งเหตุเพลิงไหม้อัตโนมัติ ใช้กับอาคาร 9 กลุ่ม (ข้อ 2.1.1) คือ อาคารขนาดเล็ก อาคารขนาดใหญ่ อาคารขนาดใหญ่พิเศษ อาคารสูง อาคารสาธารณะ อาคารอยู่อาศัยรวม โรงงาน/คลังสินค้า/ศูนย์กระจายสินค้า บ้าน ห้องแถว ตึกแถว บ้านแถว บ้านแฝด และสถานประกอบการตั้งแต่ 2 ชั้นขึ้นไป หรือมีพื้นที่ประกอบกิจการตั้งแต่ 300 ตร.ม.

ส่วนอาคารที่ผลิต ใช้ หรือเก็บวัตถุระเบิด สารไวไฟ สารเคมี หรือสารกัมมันตรังสี อยู่นอกขอบเขต (ข้อ 2.1.2) ต้องใช้มาตรฐานเฉพาะทางและผู้เชี่ยวชาญประกอบ

ประเภทอาคาร	นิยามในมาตรฐาน (ข้อ 1.3.28–1.3.31)
อาคารขนาดเล็ก	สูงไม่เกิน 15 ม. และพื้นที่ 500–2,000 ตร.ม. หรือ สูง 15–23 ม. และพื้นที่ไม่เกิน 1,000 ตร.ม.
อาคารขนาดใหญ่	พื้นที่รวมเกิน 2,000 ตร.ม. หรือ สูง 15–23 ม. และพื้นที่ 1,000–2,000 ตร.ม.
อาคารขนาดใหญ่พิเศษ	พื้นที่รวมทุกชั้น หรือชั้นใดชั้นหนึ่ง ตั้งแต่ 10,000 ตร.ม.
อาคารสูง	สูงตั้งแต่ 23 ม. (วัดจากพื้นดินถึงพื้นดาดฟ้า)

2. ป้องกันชีวิต หรือป้องกันทรัพย์สิน: จุดเริ่มของการเลือกหัวตรวจจับ

มาตรฐานแยกเป้าหมายการออกแบบเป็น 2 แบบ และเป้าหมายนี้เป็นตัวกำหนดชนิดหัวตรวจจับ

พื้นที่ป้องกันชีวิต (ข้อ 2.2.3, 4.1.2) — ห้องนอน ห้องพักโรงแรม หอพัก คอนโด ห้องพักผู้ป่วย ทางเดินไปทางหนีไฟ โถงลิฟต์ บันไดหนีไฟแบบปิด ต้องใช้หัวตรวจจับควัน หรือหัวแบบผสมที่มีการตรวจจับควันด้วย
พื้นที่ป้องกันทรัพย์สิน (ข้อ 2.2.4) — อาคารเก็บของมีค่า อาคารที่ไฟไหม้แล้วกระทบธุรกิจรุนแรง ห้องครัว ห้องไฟฟ้า ห้องแสดงสินค้า ใช้หัวตรวจจับที่เหมาะกับพื้นที่

ข้อ 5.1 เขียนไว้ตรง ๆ ว่า หัวตรวจจับความร้อนไม่ใช้เป็นอุปกรณ์ป้องกันชีวิต เหมาะกับพื้นที่ที่ไฟให้ควันน้อยแต่อุณหภูมิขึ้นเร็ว หรือมีฝุ่น ไอน้ำ ความชื้น ลมแรง เช่น ครัว ข้อนี้ทำให้การเอาหัวความร้อนไปติดในห้องนอนเพื่อลดเหตุหลอก ผิดมาตรฐานทันที ถ้าห้องนั้นมีปัญหาเหตุหลอก ทางที่มาตรฐานเปิดไว้คือหัวแบบผสมที่มีการตรวจจับควันด้วย (ข้อ 4.1.2)

ห้องที่มาตรฐานยกตัวอย่างว่าต้องมีหัวตรวจจับเพิ่ม ได้แก่ ห้องเก็บของเกิน 12 ตร.ม. ห้องเก็บสารไวไฟ ช่องเปิดระหว่างชั้น (atrium ช่องลิฟต์) ปล่องดูดควันครัว ห้องเครื่องส่งลมเย็น ห้องเครื่องสูบน้ำดับเพลิง ห้องไฟฟ้า ห้องหม้อแปลง ห้องเครื่องลิฟต์ ศูนย์สั่งการดับเพลิง และพื้นที่หลบภัยชั่วคราว

3. ส่วนประกอบขั้นต่ำตามประเภทอาคาร

อาคาร	ส่วนประกอบขั้นต่ำ
บ้านและอาคารอยู่อาศัยที่เล็กกว่าอาคารขนาดเล็ก (ข้อ 2.3.1)	ควรพิจารณาให้มีระบบแจ้งเหตุ โดยใช้หัวตรวจจับควันที่มีเสียงในตัวได้ ทำงานด้วยแบตเตอรี่ที่ใช้งานได้ต่อเนื่อง และมีเสียงเตือนเป็นระยะเมื่อแบตใกล้หมด (ไม่กำหนดอายุแบตขั้นต่ำ)
อาคารขนาดเล็ก (ข้อ 2.3.2)	ตู้ควบคุม · ปุ่มแจ้งเหตุ · หัวตรวจจับอัตโนมัติ · อุปกรณ์แจ้งสัญญาณ (ชั้นเดียวที่ไม่ได้ใช้อยู่อาศัย ภายในโล่ง มองเห็นทั่วจากทางเข้า-ออก ไม่ต้องติดหัวตรวจจับอัตโนมัติได้)
อาคารสูง ใหญ่ ใหญ่พิเศษ สาธารณะ อยู่อาศัยรวม (ข้อ 2.3.3)	4 รายการข้างบน + ระบบสื่อสารสองทาง (โทรศัพท์ฉุกเฉิน/วิทยุในอาคาร) + แผงแสดงผล · ห้องพักต้องบอกตำแหน่งหัวที่ทำงานได้ (addressable หรือไฟแสดงผลหน้าห้อง)
โรงงาน คลังสินค้า ศูนย์กระจายสินค้า (ข้อ 2.3.4)	ตู้ควบคุม · ปุ่มแจ้งเหตุ · หัวตรวจจับ · อุปกรณ์แจ้งสัญญาณ · แผงแสดงผล
อาคารที่มีคนตั้งแต่ 300 คน (ข้อ 2.3.5.1, 9.1)	ต้องมีระบบประกาศฉุกเฉิน สั่งงานอัตโนมัติจากระบบแจ้งเหตุได้ รวมถึงในที่จอดรถของอาคารรวม เช่น ศูนย์การค้า · เครื่องขยายเสียงเผื่อกำลังขับอย่างน้อย 25% · เสียงประกาศกับเสียงเตือนห้ามซ้อนกันในพื้นที่เดียวกัน · สายลำโพงต้องตรวจคุมวงจร

อาคารสูง ใหญ่ ใหญ่พิเศษ สาธารณะ และอยู่อาศัยรวม ต้องติดตั้งตู้ควบคุม แผงแสดงผล และแผงระบบสื่อสารฉุกเฉินไว้ในศูนย์สั่งการดับเพลิงที่ชั้นล่าง (ข้อ 2.4.1) ห้องขนาดไม่น้อยกว่า 16 ตร.ม. กั้นด้วยผนังและเพดานทนไฟไม่ต่ำกว่า 2 ชั่วโมง อยู่ระดับพื้นดินและมีประตูออกสู่ภายนอก หรืออยู่สูง/ต่ำกว่าชั้นพื้นดินได้ 1 ชั้นถ้ามีประตูเข้าบันไดหนีไฟหรือที่ปลอดภัยโดยตรง และต้องมีเจ้าหน้าที่ประจำห้องตลอดเวลา (ข้อ 1.3.24)

4. รูปแบบการแจ้งสัญญาณและการหน่วงเวลา

ขั้นตอนเดียว (single stage) — ดังทุกพื้นที่ทันที เหมาะกับอาคารขนาดเล็ก
หลายขั้นตอน (multi stage) — แจ้งเจ้าหน้าที่ก่อน หรือแจ้งเฉพาะชั้นเกิดเหตุกับชั้นข้างเคียง (เช่น ชั้นเกิดเหตุ ชั้นบน 2 ชั้น ชั้นล่าง 1 ชั้น) แล้วหน่วงเวลาก่อนอพยพทั้งอาคาร เหมาะกับอาคารสูงหรือคนมาก
แจ้งเฉพาะเจ้าหน้าที่ (staff alarm) — สำหรับหอผู้ป่วยในโรงพยาบาล

ตัวเลขที่ต้องจำ (ข้อ 2.2.5 และ 8.6)

กลไก	เงื่อนไขในมาตรฐาน
Positive Alarm Sequence	กดรับทราบที่ตู้ภายใน 15 วินาที แล้วต้องตรวจสอบและรีเซ็ตให้ได้ภายใน 180 วินาที ไม่ทันหรือมีหัวอื่นทำงานเพิ่ม ระบบเข้าขั้นอพยพเอง
Pre-signal	หน่วงได้นานกว่า 1 นาที
เวลาหน่วงรวมทุกขั้น	ไม่เกิน 10 นาที
การพิสูจน์สัญญาณ (alarm verification)	หัวควันในโซนเดียวกันต้องเริ่มสัญญาณ 2 ครั้งห่างกันไม่เกิน 60 วินาที · ห้ามใช้กับปุ่มแจ้งเหตุ หัวความร้อน หัวเปลวไฟ หัวที่สั่งระบบดับเพลิง พื้นที่เสี่ยงสูง หัวสุ่มอากาศ หัวลำแสง หัวภาพวิดีโอ และหัว CO

อ่านรายละเอียดเทียบกับ NFPA 72 และ EN 54-2 ได้ในบทความ “หน่วงสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ได้นานเท่าไร?” (ลิงก์ท้ายบทความ)

5. การแบ่งโซนตรวจจับ

หลักคิดของโซนคือ เมื่อสัญญาณเข้า ต้องรู้ทันทีว่าไปที่ไหน มาตรฐานจึงคุมทั้งขนาดพื้นที่และระยะเดินค้นหา (ข้อ 3.1–3.2)

เกณฑ์	ค่า
ระยะค้นหา (เดินจากทางเข้าโซนจนรู้ว่าต้นเพลิงอยู่ไหน)	ไม่เกิน 30 ม.
พื้นที่ต่อโซน ในชั้นเดียวกัน	ไม่เกิน 1,000 ตร.ม.
พื้นที่โล่งมองเห็นกันตลอด	ไม่เกิน 2,000 ตร.ม.
อาคารทั้งหลังไม่เกิน 500 ตร.ม.	ใช้โซนเดียวได้ แม้มีหลายชั้น
อาคารเกิน 500 ตร.ม. และสูงเกิน 3 ชั้น	อย่างน้อยชั้นละ 1 โซน และทุกโซนยังต้องผ่านเกณฑ์ 30 ม. / 1,000 ตร.ม.
ห้องบันไดหนีไฟ	หัวควันทุกชั้นและสวิตช์แจ้งเหตุในห้องบันได ต้องอยู่โซนเดียวกัน (ข้อ 3.2(8))
พื้นที่ที่ต้องแยกโซนอิสระ	โถงลิฟต์ดับเพลิง ทางหนีไฟ บันไดหนีไฟ เหนือฝ้า/ใต้พื้นยกที่มีบริภัณฑ์ไฟฟ้า ห้องไฟฟ้าหลัก ห้องเครื่องจักร ห้องเก็บสารไวไฟ ครัว ห้องซักรีด

โซนต้องแบ่งตามแนวผนังทนไฟ หนึ่งโซนคลุมหลายห้องทนไฟได้ถ้าระยะค้นหาไม่เกิน แต่ ห้ามแบ่งให้โซนเดียวคลุมแค่บางส่วนของหลายห้องทนไฟ

ระบบสามัญ (conventional) เดินสายได้ 2 แบบ คือ Class B (2 สาย มีตัวปิดปลายสาย) และ Class A (4 สาย ตรวจคุมวงจรในตู้) ส่วน ระบบระบุตำแหน่ง (addressable) มีเพดานต่อวงจร SLC ดังนี้ (ข้อ 3.4)

วงจร SLC หนึ่งวงจรครอบคลุมไม่เกิน 10 ชั้น และพื้นที่รวมไม่เกิน 20,000 ตร.ม.
อุปกรณ์ไม่เกิน 1,000 ชุดต่อวงจร และต้องมี isolator คั่นทุก 250 ชุด
วงจรหนึ่งเสีย (ขาด ลัดวงจร ลงดิน) ต้องไม่กระทบวงจรอื่น · วงจรที่วิ่งหลายอาคารต้องมี isolator ทุกอาคาร และลัดวงจรครั้งเดียวต้องไม่ทำให้อุปกรณ์หยุดเกิน 250 ชุดหรือเกินหนึ่งอาคาร

6. ตำแหน่งและระยะห่างหัวตรวจจับ

รูปที่ 1 · ระยะห่างหัวตรวจจับควันชนิดจุดบนเพดานระดับราบ ตามข้อ 6.2.2 วงกลมรัศมี 6.30 ม. ต้องซ้อนกันจนไม่มีช่องว่าง

หัวข้อ	หัวควันชนิดจุด (ภาค 6)	หัวความร้อนชนิดจุด (ภาค 5)
เป้าหมาย	ป้องกันชีวิต	ป้องกันทรัพย์สินเท่านั้น
เพดานสูงสุด	10.50 ม.	9.10 ม. (ลดระยะห่างตามตาราง 5.1)
ระยะห่างพื้นฐาน	9.10 ม. ใช้ได้ทุกความสูงจนถึงเพดาน 10.50 ม. ไม่ต้องลดตามความสูง	9.10 ม. ที่เพดาน 3.00 ม. · สูงขึ้นต้องคูณลดตามตาราง 5.1 เช่น 3.70 ม. → 8.28 ม. · 7.90 ม. → 4.19 ม.
ห่างผนัง	ไม่เกิน 4.50 ม.	ไม่เกิน ½S (4.50 ม. ที่เพดานไม่เกิน 3.00 ม.)
ระยะส่วนตรวจจับต่ำจากเพดาน	ค่าต่ำสุดตามตาราง 6.1 (25 มม. ที่เพดาน 3.50 ม. ไล่ถึง 270 มม. ที่ 10.50 ม.) และไม่เกิน 600 มม. ทุกความสูง	15–100 มม. · ใต้หลังคารับแดด 180–350 มม.
ติดผนัง	ขอบล่างส่วนตรวจจับต่ำจากเพดานไม่เกิน 300 มม.	ขอบบนต่ำจากเพดาน 100–300 มม.
เพดานจั่วที่ถือเป็นเพดานราบ	ยอดจั่วสูงกว่าขอบผนังน้อยกว่า 600 มม.	น้อยกว่า 150 มม. หรือลาดไม่เกิน 7.1°
ห่างหัวจ่ายลม / ช่องลมกลับ	อย่างน้อย 1 ม. (ข้อ 6.2.5)	อย่างน้อย 1 ม. (ข้อ 5.2.5)
สภาพแวดล้อมที่ห้ามติด	ต่ำกว่า 0 °C หรือเกิน 38 °C · ความชื้นเกิน 93% · ลมเกิน 1.5 ม./วินาที	—

ข้อกำหนดตำแหน่งที่มักพลาดหน้างาน (ภาค 4)

รอบหัวต้องโล่งรัศมีอย่างน้อย 500 มม. และต้องติดในจุดที่มองเห็นได้ในพื้นที่ป้องกันนั้น
ผนังหรือชั้นวางที่ขอบบนห่างเพดานน้อยกว่า 300 มม. (หรือไม่เกิน 15% ของความสูงฝ้า) ให้นับเป็นห้องแยก ต้องติดหัวแยก
ห้องพักเดี่ยวรวมห้องน้ำน้อยกว่า 46 ตร.ม. ผนังไม่ติดไฟ ติดหัวควันในห้องหลักตัวเดียวได้
ช่องบันไดทนไฟ ติดหัวควันที่เพดานชั้นบนสุด และที่ชานพักหลักของแต่ละชั้น (ไม่ต้องติดชานพักกลางชั้น)
ปล่องแนวดิ่งที่ช่องเปิดเกิน 0.1 ตร.ม. ติดหัวควันด้านบนสุดของปล่อง · หน้าประตูลิฟต์ติดห่างผนังไม่เกิน 1.50 ม.
ช่องเปิดระหว่างชั้นเกิน 9 ตร.ม. ติดรอบช่องห่างขอบไม่เกิน 1.50 ม. และห่างกันไม่เกิน 9.10 ม.
พื้นที่ปิด เช่น เหนือฝ้า ที่เป็นพื้นที่ป้องกันและมีบริภัณฑ์ไฟฟ้า ติดหัวห่างบริภัณฑ์ไม่เกิน 1.50 ม. (ยกเว้นโหลดเล็ก เช่น หลอดไม่เกิน 100 W) และต้องมีช่องเข้าบำรุงรักษาอย่างน้อย 600×600 มม. · หัวที่ซ่อนอยู่ต้องมีไฟแสดงผลระยะไกล เว้นแต่เป็นระบบ addressable
ระบบปรับอากาศ ต้องมีหัวควันชนิดสุ่มอากาศในท่อลมกลับทุกชั้นหรือทุกโซน (ไม่มีท่อลมกลับให้ติดที่เครื่องส่งลมเย็นทุกชุด) และที่ท่อจ่ายของเครื่องที่จ่ายลมหลายชั้น โดยไม่มีข้อยกเว้นเรื่องมีหัวควันในพื้นที่แล้ว (ข้อ 4.2.1)
พื้นผิวกึ่งกลาง เช่น ท่อลม ชั้นลอย สูงจากพื้นเกิน 800 มม. และกว้างเกิน 3.50 ม. ต้องติดหัวใต้พื้นผิวนั้นด้วย

7. ปุ่มแจ้งเหตุด้วยมือ (Manual Call Point)

ทุกตัวในอาคารเดียวกันต้องหน้าตาและวิธีใช้เหมือนกัน และต่างจากปุ่มของระบบอื่นชัดเจน (ข้อ 8.7)
ติดที่ทางออกจากพื้นที่ เช่น หน้าบันไดหนีไฟ หน้าโถงลิฟต์ สูง 1.00–1.30 ม. วัดถึงกลางก้านโยก/แป้นกด
ห่างวงกบประตูทางออกไม่เกิน 1.50 ม. ประตูกว้างเกิน 12 ม. ติดทั้งสองข้าง
ระยะเดินถึงปุ่มไม่เกิน 30 ม. ในพื้นที่โล่ง และ 45 ม. ตามแนวทางเดิน หรือใช้เกณฑ์ปุ่มห่างกันไม่เกิน 60 ม. / 90 ม. ตามแนวทางเดิน (ข้อ 8.7.2)
ต้องอยู่คนละโซนกับโซนที่ใช้การพิสูจน์สัญญาณ · ติดฝังผนังต้องมีไฟแดงที่มองเห็นจากด้านข้าง · มีป้ายวิธีใช้ (และวิธีเปิดฝาครอบถ้ามี)

8. อุปกรณ์แจ้งสัญญาณ: เสียงและแสง

พื้นที่	เกณฑ์ความดัง (ข้อ 9.1)
พื้นที่สาธารณะ/ส่วนกลาง	ดังกว่าเสียงแวดล้อมเฉลี่ย ≥ 15 dB(A) หรือดังกว่าเสียงแวดล้อมสูงสุด ≥ 5 dB(A) ต่อเนื่อง 60 วินาที วัดที่สูง 1.5 ม. · ไม่ต่ำกว่า 65 และไม่เกิน 110 dB(A)
พื้นที่ส่วนบุคคล	ดังกว่าเสียงแวดล้อมเฉลี่ย ≥ 10 dB(A) หรือดังกว่าเสียงแวดล้อมสูงสุด ≥ 5 dB(A) · 65–110 dB(A)
ห้องนอน	วัดที่หมอนไม่ต่ำกว่า 75 dB(A) และดังกว่าเสียงแวดล้อมเฉลี่ย ≥ 15 dB(A) หรือสูงสุด ≥ 5 dB(A)
ห้องนอนผู้พิการทางการได้ยิน / ผู้ที่ตื่นยาก	เพิ่มไฟกะพริบที่จุดติดอุปกรณ์เสียง / ติดอุปกรณ์แจ้งสัญญาณแบบสั่นสอดใต้หมอน (ข้อ 9.1(4.1)–(4.2))
เสียงแวดล้อมเกิน 95 dB(A) / ห้ามใช้เสียง / ผู้มีปัญหาการได้ยิน	ใช้ไฟกะพริบ 1–2 ครั้ง/วินาที ห่างกันไม่เกิน 30 ม. ความเข้มแสงตามตาราง 9.1–9.2

ต้องดังต่อเนื่องได้อย่างน้อย 60 วินาที และทุกตัวในโซนเดียวกันต้องซิงก์จังหวะกัน
ติดผนังให้ขอบบน (เสียง) หรือขอบล่าง (แสง) สูงจากพื้น 2.00–2.30 ม. หรือต่ำจากเพดานไม่น้อยกว่า 150 มม. ถ้าเป็นชุดเสียง+แสง ให้ยึดตำแหน่งแบบแสง
ติดที่ทางเข้าอาคารทุกจุดที่พนักงานดับเพลิงจะใช้
อาคารสูงหรือมีคนตั้งแต่ 300 คน ต้องมีลำโพงประกาศฉุกเฉินที่ทำทั้งเสียงสัญญาณและเสียงพูดได้

9. ไฟฟ้าหลัก แบตเตอรี่ และตู้ควบคุม

ไฟหลักจากการไฟฟ้าฯ (ไฟฟ้ากระแสสลับ 230 V) หรือแหล่งที่เทียบเท่า (ข้อ 8.2.1)
แบตเตอรี่สำรองต้องสลับอัตโนมัติ ชาร์จได้ และไม่ต้องบำรุงรักษา (ข้อ 8.2.2)
ขนาดแบต: จ่ายสภาวะปกติ 24 ชั่วโมง แล้วแจ้งเหตุต่อได้ 15 นาที · แบตใหม่ต้องมีพิกัดไม่ต่ำกว่า 125% ของค่าที่คำนวณ (เผื่อเสื่อม 20% ตลอดอายุ) (ข้อ 8.2.4)
เครื่องชาร์จต้องประจุแบตจากหมดให้กลับมาใช้งานได้ภายใน 24 ชั่วโมง · ห้ามดึงไฟแบตไปใช้กับโหลดอื่น
อุปกรณ์ที่อยู่ไกลตู้ เช่น โมดูลและแผงต่อร่วม ต้องใช้ชุดจ่ายไฟเสริมที่มีแบตสำรองและตรวจคุมการจ่ายไฟ
ตู้ควบคุมติดที่ทางเข้าหลัก ห้องควบคุม หรือศูนย์สั่งการดับเพลิง ขอบบนสูง 1.50–1.80 ม. พื้นที่ว่างหน้าตู้ 1.00 ม. ประตูห้องต้องไม่ล็อกและมีป้าย “แผงควบคุมและแสดงผลเพลิงไหม้” ตัวอักษรสูงไม่น้อยกว่า 50 มม. · มีตู้เก็บเอกสารข้างตู้

10. สายไฟและการเชื่อมกับระบบอื่น

สายวงจรขนาดไม่เล็กกว่า 1.5 ตร.มม. สายไฟฟ้ากำลังไม่เล็กกว่า 2.5 ตร.มม. (ยกเว้นสายเคเบิลชนิดทนไฟ) และแรงดันตกไม่เกินร้อยละ 5 (ข้อ 8.11.2.1–8.11.2.2)
ต้องใช้สายทนไฟสำหรับ สายในช่องแนวดิ่งที่ไม่ปิดล้อมทนไฟ สายจากตู้ไปอุปกรณ์แจ้งสัญญาณ และสายจากตู้ไปแผงต่อร่วมกับระบบอื่น ยกเว้นพื้นที่ที่ปิดล้อมด้วยวัสดุทนไฟไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง (ข้อ 8.11.2.4) · สายทนไฟต้องผ่านครบสามคุณสมบัติ คือ ทนไฟ (มอก. 2755 หรือ IEC 60331) ก๊าซกรด (มอก. 2757 หรือ IEC 60754-1/-2) และควัน (มอก. 2758 หรือ IEC 61034-2)
ช่องเดินสายทำแถบสีส้มกว้าง ≥ 30 มม. ทุกระยะไม่เกิน 3 ม. (ข้อ 8.11.3.2) · กล่องต่อสายทาสีส้มและเขียน “FA” สูงอย่างน้อย 20 มม. (ข้อ 8.11.5)
ข้อ 8.11.2.3 อนุญาตวิธีเดินสายคมนาคมแบบอื่น เช่น สายใยแก้ว ได้ ถ้าการติดตั้งมีความสามารถเทียบเท่าที่มาตรฐานกำหนด
ตู้ต้องสั่งระบบอื่นอัตโนมัติเมื่อเข้าขั้นอพยพ ได้แก่ พัดลมระบายควัน ระบบปรับอากาศ พัดลมอัดอากาศบันได ลิฟต์ (ลงชั้นล่างหรือชั้นที่ปลอดภัยแล้วเปิดประตูค้าง) ปลดล็อกประตู access control และปลดตัวรั้งประตูกันควัน · แผงต่อร่วมต้องอยู่ห่างตู้ของระบบนั้นไม่เกิน 1.0 ม. และสายเชื่อมต้องตรวจคุมวงจรและเป็นสายทนไฟ
สวิตช์การไหลของน้ำ สวิตช์แรงดัน และสวิตช์ตรวจคุมวาล์วของสปริงเกอร์ ต้องเข้าตู้แยกโซน (ข้อ 8.10) โดย flow switch ต้องแสดงเป็นสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ส่วนสวิตช์แรงดันและสวิตช์วาล์วเป็นสัญญาณตรวจคุม (ข้อ 2.5.5)

11. การตรวจรับและเอกสารส่งมอบ

การตรวจสอบต้องรับรองโดยวิศวกรไฟฟ้า หรือผู้ตรวจสอบตามกฎหมาย (ข้อ 10.1.3) ฉบับ 2567 ไม่ระบุระดับใบอนุญาตและไม่บังคับใบอบรมของ วสท. แล้ว ผู้ว่าจ้างจึงควรกำหนดระดับใบอนุญาตที่ต้องการไว้ใน TOR เอง รายการทดสอบที่สำคัญ (ข้อ 10.2.1)

ตรวจชนิดและจำนวนหัวในแต่ละโซนเทียบกับแบบที่ติดตั้งจริง และต้องไม่ปรับความไวเกินค่าของอุปกรณ์
วัดความต้านทานฉนวนสายเทียบดิน ไม่ต่ำกว่า 0.5 MΩ
ทดสอบเปิดวงจร/ลัดวงจรที่ปลายสายทุกโซน
เปิด–ปิดเบรกเกอร์ไฟหลักอย่างน้อย 5 ครั้ง
เวลาตอบสนองจากหัวทำงานจนตู้บันทึกเหตุ ไม่เกิน 10 วินาที หรือ 30 วินาที เมื่อใช้การพิสูจน์สัญญาณ (ข้อ 10.2.1(7))
ทดสอบปุ่มแจ้งเหตุทุกตัว การสั่งงานระบบอื่น ไฟหลักและแบตสำรอง และตรวจแบบที่ติดตั้งจริงกับคู่มือ

เอกสารที่ต้องอยู่ในตู้ข้างแผงควบคุม (ข้อ 10.4): แบบระบบพร้อมตำแหน่งและหมายเลขโซน · ใบรับรองของผู้ติดตั้งและรายงานผู้ตรวจสอบ · คู่มือการใช้งาน · สมุดบันทึกประวัติระบบ (logbook) ภาคผนวก ฉ ของเล่มมีตารางความถี่ในการตรวจบำรุงรักษารายเดือน ราย 3 เดือน รายครึ่งปี และรายปี รวมถึงการทดสอบแบตเตอรี่แต่ละชนิด (ภาคผนวกทุกภาคเป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ข้อบังคับ)

12. ฉบับไหนใหม่ที่สุด

มาตรฐานเล่มนี้ปรับปรุงมาแล้วหลายรอบ และเปลี่ยนระบบรหัสระหว่างทาง ทำให้เอกสารในตลาดอ้างกันหลายเลข ลำดับที่ยืนยันได้มีดังนี้

ฉบับ	ปี	สถานะ
มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 (มักอ้างว่า “วสท. 02-2002” หรือ “2002-51”)	พ.ศ. 2549 (ร่าง 2561 ระบุว่าพิมพ์ ต.ค. 2551)	ฉบับเก่า
ร่าง วสท. 02-2002 V.3-2017 ฉบับเทคนิคพิจารณ์	ก.ค. 2561	ร่างสำหรับรับฟังความเห็น ไม่ได้ประกาศใช้ในรูปนี้
วสท. 021002-19 (แก้ไขปรับปรุงครั้งที่ 2)	พ.ศ. 2562	ฉบับทางการที่ออกต่อจากร่างข้างบน
วสท. 021002-24 มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ พ.ศ. 2567 (แก้ไขปรับปรุงครั้งที่ 3) ประกาศใช้ 1 พ.ค. 2567 · ISBN 978-616-396-134-1 (พิมพ์ครั้งที่ 2 มี.ค. 2569)	2567	ฉบับปัจจุบัน และเป็นฉบับที่บทความนี้ใช้อ้างตัวเลข

เลขรหัสอ่านได้ว่า 02 = สาขาวิศวกรรมไฟฟ้า · 1 = เลขกรอบมาตรฐาน · 002 = ลำดับมาตรฐานในสาขาวิศวกรรมไฟฟ้า · ตัวท้าย -19 / -24 = ปี ค.ศ. ที่จัดทำหรือแก้ไขปรับปรุง (ปีที่พิมพ์ดูจากหน้าบรรณานุกรม) ร่าง 2561 เคยอธิบายเลข 02 ว่าเป็นสาขาวิศวกรรมความปลอดภัย ฉบับ 2567 แก้เป็นสาขาวิศวกรรมไฟฟ้า

ถ้าจะซื้อเล่มเดียว ให้ซื้อ วสท. 021002-24 ตัวเลขทุกค่าในบทความนี้ตรวจกับเล่มนี้แล้ว จุดที่เปลี่ยนจากร่าง 2561 และกระทบหน้างานมากที่สุด คือ เวลาตอบสนองหัวถึงตู้เป็น 10 วินาที ผู้รับรองการตรวจสอบ สายทนไฟครบสามคุณสมบัติ ช่องเดินสายสีส้ม flow switch เป็นสัญญาณแจ้งเหตุ หัวควันในท่อลม และห้องศูนย์สั่งการ 16 ตร.ม. (ดูบทความเทียบสองฉบับทีละข้อในลิงก์ท้ายบทความ)

สองเรื่องที่มักถูกถาม: อุปกรณ์ไร้สาย เล่ม 2567 ไม่มีข้อกำหนดเลยทั้งในแง่อนุญาตและห้าม ส่วนการรับรองอุปกรณ์ บทนำของเล่มให้ผู้เกี่ยวข้องเลือกอุปกรณ์ที่มีมาตรฐานสากลรับรอง โดยสมรรถนะต้องไม่ต่ำกว่าที่มาตรฐานกำหนด และหน้าขอบเขตความรับผิดระบุว่า วสท. ไม่ได้รับรอง ตรวจสอบ หรือทดสอบผลิตภัณฑ์ จึงไม่มีอุปกรณ์ใด “ได้รับรอง วสท.”

ในทางกฎหมาย มาตรฐาน วสท. เป็น “มาตรฐานวิชาชีพ” แต่ถูกอ้างถึงในกฎหมายบางฉบับ เช่น กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 (กระทรวงแรงงาน) ที่ให้ติดตั้งระบบสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ตามมาตรฐานของวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยฯ หรือมาตรฐานอื่นที่อธิบดีกำหนด เมื่อกฎหมายอ้างถึงโดยไม่ระบุปี ในทางปฏิบัติจึงใช้ฉบับที่มีผลอยู่ ณ เวลาออกแบบ

เช็กลิสต์ก่อนส่งแบบหรือตรวจรับ

ระบุเป้าหมายรายพื้นที่ว่าป้องกันชีวิตหรือทรัพย์สิน และใช้หัวควันในทุกพื้นที่ป้องกันชีวิต
ตรวจทุกโซนว่าระยะค้นหาไม่เกิน 30 ม. และพื้นที่ไม่เกิน 1,000 ตร.ม.
วางหัวควันตามระยะ 9.10 ม. (ใช้ได้ถึงเพดาน 10.50 ม.) แล้วลดตามอัตราการระบายอากาศและคาน · หัวความร้อนลดระยะตามความสูงเพดานในตาราง 5.1
ปุ่มแจ้งเหตุอยู่ที่ทางออกทุกจุด และเดินถึงได้ภายใน 30/45 ม.
คำนวณความดังจากเสียงแวดล้อมจริง และตรวจห้องนอนที่ 75 dB(A)
คำนวณแบตเตอรี่ 24 ชม. + 15 นาที แล้วคูณ 1.25
ระบุสายทนไฟให้ครบทุกเส้นทางที่มาตรฐานบังคับ และระบุสเปกครบสามคุณสมบัติ (ทนไฟ ก๊าซกรด ควัน)
ทดสอบเวลาตอบสนองหัวถึงตู้ไม่เกิน 10 วินาที และเก็บผลไว้ในเอกสารส่งมอบ

สรุป

มาตรฐานระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ของ วสท. เป็นคู่มือวิธีทำที่ละเอียดถึงระดับมิลลิเมตร โครงเรื่องเดินตามแนว NFPA 72 แต่ปรับให้เข้ากับประเภทอาคารตามกฎหมายไทย ตัวเลขที่ใช้บ่อยที่สุดคือ โซน 30 ม./1,000 ตร.ม. หัวควัน 9.10 ม. ปุ่มแจ้งเหตุ 1.00–1.30 ม. เสียง +15 dB(A) แบต 24 ชม. + 15 นาที และเวลาตอบสนอง 10 วินาที เมื่อจะใช้กับงานจริง ให้เปิดเล่ม วสท. 021002-24 ยืนยันข้อที่ใช้ และยึดข้อกำหนดของผู้ออกแบบโครงการเป็นหลัก